Δράσεις προβολής και ανάδειξης της υφαντικής παράδοσης της Όσσας

Η πανάρχαια τέχνη της υφαντικής χάνεται στο πέρασμα του χρόνου, ανάγοντας πολύτιμα και μοναδικά έργα που διασώθηκαν μέσα από πολέμους και καταστροφές, σε σπάνια αλλά πλέον ανενεργά μουσειακά τέχνεργα, δείγματα της πολιτισμικής κληρονομιάς της Όσσας. Δείγματα της μακεδονικής υφαντικής λαϊκής τέχνης και παράδοσης, που αποπνέουν γυναικεία καλαισθησία και πρότυπα διαχρονικής αισθητικής, προσδιορίζοντας στις μέρες μας λησμονημένες καλλιτεχνικές αξίες και επικοινωνώντας έναν ανεκμετάλλευτο πολιτισμικό πόρο, που μπορεί να αποτελέσει έμπνευση για νέες σύγχρονες δημιουργίες!

Η Όσσα και τα υφαντά της
Χτισμένη στις πλαγιές του όρους Βερτίσκος και σε υψόμετρο 650 μ., η Όσσα Λαγκαδά Θεσσαλονίκης (παλαιά ονομασία: Βισόκα ή Βυσσώκα) αποτελεί έναν από τους παλαιότερους ιστορικούς οικισμούς της Κεντρικής Μακεδονίας, με αρχαιολογικό, λαογραφικό, θρησκευτικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Αυτή η μικρή σήμερα, αλλά κάποτε ακμαία και εντυπωσιακά προοδευτική κοινότητα, στα νεότερα χρόνια υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα υποδηματοποιίας στον Βορειοελλαδικό χώρο. Από τις διάφορες εκφάνσεις του τοπικού πολιτισμού, η υφαντική τέχνη εμφανίζει αξιοσημείωτες ιδιαιτερότητες, έχοντας αφήσει στο πέρασμα του χρόνου σημαντικά υλικά τεκμήρια.

Τα υφαντά της Όσσας διακρίνονται για την πλούσια και ευφάνταστη σύλληψη των διακοσμητικών τους συνθέσεων που δομούνται από αρμονικά σχεδιασμένα νατουραλιστικά όσο και γεωμετρικά μοτίβα. Στο τελικό, πραγματικά ιδιαίτερο, αποτέλεσμα συμβάλλει αφενός η ιδιαίτερη αισθητική της επιλογής χρωματικών συνδυασμών, συχνά απρόσμενα ζωντανών και αφετέρου η ποιοτικά άψογη υφαντική εκτέλεση. Με βάση τα υλικά κατασκευής τους χωρίζονται σε μάλλινα, βαμβακερά και μεταξωτά, με τα μοτίβα τους να αναπτύσσονται πάνω σε «κάμπο» λευκό, κόκκινο, μπλε ή μαύρο.

Δράσεις προβολής και ανάδειξης
Από το 1965 ο Σύλλογος Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα», με διάφορες δράσεις και πρωτοβουλίες, μεριμνά για τη διάσωση, προβολή και ανάδειξη των αξιόλογων στοιχείων πολιτισμικής κληρονομιάς του ιστορικού οικισμού. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζουν οι πρόσφατες δράσεις για την προβολή και ανάδειξη της υφαντικής παράδοσης της Όσσας και συγκεκριμένα:

1. Έρευνα, συλλογή, τεκμηρίωση και φωτογραφική καταγραφή των υφαντών της Όσσας (Νοέμβριος 2023).

2. Οργάνωση έκθεσης του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) και του Συλλόγου Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα» στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» στην Πλάκα της Αθήνας με θέμα: «ΤΑ ΠΛΟΥΜΙΣΤΑ ΥΦΑΝΤΑ ΤΗΣ ΟΣΣΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» (12.12.2023 – 9.2.2024).

3. Οργάνωση ομιλίας της Δρ Αικατερίνης Πολυμέρου-Καμηλάκη, ομότ. Ερευνήτριας και τ. Διευθύντριας του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών με θέμα: «Τα πλουμιστά υφαντά της Όσσας Θεσσαλονίκης: έμπνευση για νέες δημιουργίες», στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» στην Πλάκα της Αθήνας. Συνδιοργάνωση Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) και του Συλλόγου Οσσαίων «Η Αγία Κυράννα» (20.1.2024).

4. Παραχώρηση συνέντευξης στην ΑΜΚΕ Istorima (www.istorima.org) από κυρίες της Όσσας, για το αρχείο προφορικών ιστοριών της Ελλάδας (Φεβρουάριος 2024).

5. Υλοποίηση της δράσης «ΥφανΤΑ ως ΣΥγχρονη εικαστιΚΗ δημιουργΙα», στο πλαίσιο πρόσκλησης του Υπουργείου Πολιτισμού (Δ.Π.Δ.Ε. - ΥΠ.ΠΟ.) με τίτλο: «ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ - Επιχορηγήσεις ψηφιακών δράσεων πολιτισμού 2024». Η δράση έχει σαν σκοπό την προβολή των πλουμιστών υφαντών της Όσσας όχι απλά σαν χρηστικά αντικείμενα αλλά σαν πολιτιστικά δημιουργήματα αλλά και σαν αφετηρία ψηφιακών καλλιτεχνικών έργων. Η δράση «ΥφανΤΑ ως ΣΥγχρονη εικαστιΚΗ δημιουργΙα» περιλαμβάνει το σχεδιασμό και την ανάπτυξη ενός ψηφιακού μουσείου στο οποίο θα εκτίθενται σε μόνιμη βάση τα πλουμιστά υφαντά της Όσσας και μέσα από συνοδό ερμηνευτικό υλικό θα αναλύονται τα σχέδια και η σημασία τους. Ο όλος σχεδιασμός των χώρων του εικονικού μουσείου και ο τρόπος που θα εκτίθενται τα υφαντά θα είναι τέτοιος που θα κάνει τον ψηφιακό επισκέπτη να μην αντιμετωπίζει τα εκθέματα ως αντικείμενα, που έχουν φτιαχτεί απλά για να ντύσουν ένα δωμάτιο ενός σπιτιού, αλλά ως ένα σύγχρονο αντικείμενο τέχνης που πρέπει να εκτιμηθεί για την εικαστική περισσότερο παρά για τη χρηστική του αξία (υλοποίηση: Σεπτέμβριος 2024 - Μάρτιος 2025, παρουσίαση: Απρίλιος 2025).

6. Συμμετοχή με εποπτικό υλικό για τα υφαντά της Όσσας στη 2 η Ετήσια Συνάντηση του Δικτύου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, με την υποστήριξη της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Αθηναίων και τη συνεργασία του ΟΠΑΝΔΑ (21-23 Φεβρουαρίου 2025).

7. Προγραμματισμός έκθεσης των υφαντών της Όσσας σε χώρο της Θεσσαλονίκης (2026).